Een vertrouwelijk document over een telefoongesprek in 2011 tussen de toenmalige Turkse minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoglu en VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon is aangetroffen tussen de documenten van de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein. In het document wordt beschreven hoe Turkije de Syrische president Bashar al-Assad een laatste ultimatum stelde in de aanloop naar de Syrische burgeroorlog.
Het is onduidelijk hoe Epstein in het bezit is gekomen van de correspondentie. Het gaat om een “strikt vertrouwelijk” VN-document met de officiële notulen van een gesprek tussen Ban Ki-moon en Davutoglu op 16 augustus 2011.
Epstein, een financier die volgens officiële lezing zelfmoord pleegde in de gevangenis, stond bekend om zijn uitgebreide netwerk onder invloedrijke politici en inlichtingendiensten. Sommigen vermoeden dat hij banden had met Israëlische inlichtingendiensten.
Het telefoongesprek vond plaats op een cruciaal moment in de Syrische crisis, toen Assad moest beslissen hoe hij zou reageren op toenemende anti-regeringsprotesten, met name rond de stad Hama. Uiteindelijk koos Assad voor een gewelddadig optreden aan het begin van de ramadan eind juli 2011, wat gold als een belangrijke escalatie van het conflict.
Volgens het document vertelde Davutoglu aan Ban Ki-moon dat hij Assad in januari 2011 had ontmoet en had aangedrongen op hervormingen. Assad zou daarmee hebben ingestemd, maar liet na om actie te ondernemen. In april volgde een nieuwe ontmoeting, waarbij Davutoglu een concrete lijst met hervormingen presenteerde die onmiddellijk moesten worden doorgevoerd.
“De president had opnieuw ingestemd en zelfs publiekelijk aangekondigd welke hervormingen hij zou doorvoeren, maar wederom gebeurde er niets,” aldus Davutoglu.
Waarschuwing aan Assad
Voor het uitbreken van de burgeroorlog onderhielden Turkije en Syrië nauwe en vriendschappelijke betrekkingen. Het kostte Ankara maanden om zijn houding tegenover Damascus te veranderen.
Davutoglu informeerde Ban Ki-moon ook over een recent bezoek aan Syrië, een reis die later werd gezien als een keerpunt in het Turkse beleid. Tijdens dat bezoek sprak Davutoglu zes uur lang met Assad, waarvan drieënhalf uur onder vier ogen.
Volgens het document begreep Davutoglu niet waarom Assad juist tijdens de heilige maand ramadan een militaire operatie in Hama begon, een dichtbevolkte stad. Assad verdedigde zijn optreden door te stellen dat gewapende groepen politieagenten hadden gedood, wat de inzet van het leger zou rechtvaardigen.
Davutoglu gaf aan dat niemand dit verhaal geloofde en dat Assad zijn geloofwaardigheid alleen kon herstellen door een internationale onderzoekscommissie toe te laten. Tijdens het gesprek schetste hij twee opties voor de Syrische president: onmiddellijke hervormingen met een strak tijdschema, of doorgaan op de ingeslagen weg, wat zou leiden tot internationale isolatie, vergelijkbaar met Saddam Hoessein en Muammar Gaddafi.
Daarnaast adviseerde Davutoglu Assad om tanks uit Hama terug te trekken, internationale media toe te laten, ingrijpende juridische hervormingen door te voeren en parlementsverkiezingen te organiseren voor een nieuwe grondwet. Daarbij waarschuwde hij dat Assad er rekening mee moest houden de macht te moeten overdragen.
Het document stelt dat Assad aanvankelijk enkele toezeggingen nakwam, zoals het terugtrekken van tanks en het toelaten van de Turkse ambassadeur. Later zou hij deze koers echter hebben verlaten.
Verder staat in het document dat de Amerikaanse regering, onder leiding van president Barack Obama en minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton, Turkije informeerde over een op handen zijnde toespraak waarin Obama zou oproepen tot het vertrek van Assad. De Turkse premier Recep Tayyip Erdogan drong er bij Assad op aan snel te handelen, omdat zijn geloofwaardigheid anders ernstig zou worden geschaad.
Toen een vreedzame oplossing uitbleef, koos Turkije uiteindelijk voor een confrontatie met Assad en begon het Syrische rebellengroepen te steunen die zijn afzetting nastreefden.
‘Niet voor e-mail’
Andere stukken in de Epstein-dossiers tonen aan dat Epstein ook later interesse had in Syrië en de toekomst van Assad. Zo vroeg de Japanse ondernemer en investeerder Joi Ito hem in 2015 per e-mail om hulp bij het vrij krijgen van iemand uit een Syrische gevangenis. Epsteins korte antwoord luidde: “Niet voor e-mail.”
Het VN-document bevat ook details over Turkse-Israëlische onderhandelingen na het incident met het schip Mavi Marmara in 2010, waarbij Turkse activisten omkwamen tijdens een Israëlische militaire actie. Davutoglu verklaarde dat Turkije Israël onder druk zette met juridische stappen, diplomatieke maatregelen en zelfs de inzet van de Turkse marine in de Middellandse Zee, mocht Israël niet instemmen met een akkoord over excuses en compensatie.
Bron foto: (shutterstock)