Terwijl veel Marokkanen nog in de ban waren van de chaotische scènes rond de verrassende nederlaag van het nationale elftal tegen Senegal in de finale van de Africa Cup of Nations (Afcon) afgelopen zondag in het Prince Moulay Abdellah-stadion in Rabat, had Omar andere zorgen aan zijn hoofd.
“Als familie maken we ons grote zorgen over de gezondheid en het welzijn van mijn broer. In de gevangenis zijn de omstandigheden extreem zwaar,” vertelde Omar aan Middle East Eye. Hij gebruikte daarbij een andere naam om veiligheidsredenen.
De broer van Omar is een van de minstens 2.400 mensen die tussen september en december 2025 werden gearresteerd tijdens een golf van protesten in Marokko. Honderden van hen zitten nog altijd vast. Hij werd beschuldigd van het blokkeren van een snelweg in Casablanca en zit sinds september in de gevangenis.
De protesten ontstonden na publieke woede over het overlijden van acht vrouwen na mislukte keizersneden in een openbaar ziekenhuis in Agadir, in het zuiden van het land. De demonstraties werden geleid door jongeren en noemden zichzelf “GenZ 212”, een verwijzing naar hun generatie en de internationale landcode van Marokko.
Hun eisen waren gericht op betere financiering van de gezondheidszorg en het onderwijs, het aanpakken van corruptie en het verbeteren van politieke rechten. Binnen enkele weken groeiden de protesten uit tot de grootste die het koninkrijk had gezien sinds de Arabische Lente van 2011.
De reactie van de autoriteiten was hard. Minstens drie demonstranten kwamen om het leven door kogels van veiligheidstroepen, terwijl veel arrestanten melding maakten van mishandelingen in detentie. Mensenrechtenorganisaties spraken hun veroordeling uit.
“De cellen zijn extreem overvol,” zei Omar over de situatie van zijn broer. “Een ruimte die bedoeld is voor tien mensen zit vol met veertig. Ziekten verspreiden zich snel.”
Met Afcon in aantocht en Marokko dat zich voorbereidt op het mede-organiseren van het WK 2030 — waarvoor ongeveer 1,4 miljard dollar werd uitgegeven aan stadions, waaronder plannen voor ’s werelds grootste arena in Casablanca — klonk één leus bijzonder luid tijdens de demonstraties: “De stadions zijn er, maar waar zijn de ziekenhuizen?”
De protesten verspreidden zich naar tientallen steden en dorpen, maar doofden halverwege oktober uit door de harde staatsaanpak en een gefaseerd uitgavenpakket dat werd aangekondigd door koning Mohammed VI en premier Aziz Akhannouch. Op 10 december laaiden de protesten kortstondig weer op, zij het op kleinere schaal.
Daarbovenop kwamen de verwoestende overstromingen in de kuststad Safi op 15 december, waarbij 37 mensen omkwamen. Op sociale media riep GenZ 212 op tot verantwoording voor de ramp.
Opgeschroefde beveiliging
Voor internationale bezoekers in de zes Marokkaanse speelsteden was tijdens het toernooi weinig te merken van protesten. Volgens Hecate, een lid van GenZ 212 dat onder een schuilnaam sprak, was de politie-aanwezigheid tijdens Afcon “overweldigend, vooral in arbeiderswijken en stedelijke centra”.
“Openbare ruimtes voelden constant gemonitord. Samenkomsten werden automatisch als verdacht gezien en politieke uitingen werden plots veel riskanter,” zei zij.
De verhoogde beveiliging was ook zichtbaar voor toeschouwers. In sommige stadions moesten bezoekers tot vijf keer hun ticket tonen en hun biometrische paspoortgegevens registreren via een app die werd ontwikkeld door een familielid van een naaste adviseur van de koning.
“Het toernooi werd gebruikt om de aandacht af te leiden van de voortdurende repressie, arrestaties en de situatie van politieke gevangenen die gelinkt zijn aan de protestbeweging,” aldus Hecate, die sprak namens meerdere activisten uit het noorden van Marokko.
Internationale media prezen ondertussen de soepele organisatie van het toernooi, ondanks de chaos rond de finale. Volgens Jonathan Hill, directeur van het Institute of Middle Eastern Studies aan King’s College London, past het organiseren van zulke evenementen in een bredere strategie om internationale erkenning te krijgen.
“Dit soort evenementen toont de economische kracht en technische competentie van het gastland,” zei hij. “Het helpt Marokko zich te profileren naast andere regionale spelers die grote sportevenementen hebben georganiseerd of zullen organiseren.”
‘Afgedwongen rust houdt geen stand’
Onder het glanzende imago van moderniteit en controle blijven volgens activisten grote vragen bestaan. “De term ‘sportswashing’ schiet tekort om de hoeveelheid propaganda en desinformatie te beschrijven die door de Marokkaanse staat en pers wordt geproduceerd,” zei Hecate. “Het moet de structurele mislukkingen van het land verhullen.”
De ongelijkheid in Marokko blijft groot. Volgens de World Inequality Database verdient de rijkste één procent ongeveer evenveel als de armste vijftig procent samen.
“Ik heb met eigen ogen het extreme geweld gezien: mishandelingen, arrestaties, intimidatie en systematische intimidatie om de bevolking stil en gehoorzaam te houden,” aldus Hecate. “Dit is geen samenleving waarin burgers macht hebben.”
Voor veel Marokkanen bood Afcon tijdelijk afleiding, gevoed door de hoop dat het nationale elftal — dat in 2022 als eerste Afrikaanse ploeg de halve finale van een WK bereikte — eindelijk weer een continentale titel zou winnen. Die hoop spatte uiteen toen het team in de verlenging verloor, na een gemiste strafschop van Brahim Diaz in de slotseconde van de reguliere speeltijd.
Nu de internationale bezoekers vertrekken en het dagelijks leven terugkeert, zet Omar zijn juridische strijd voort om zijn broer vrij te krijgen. Anderen kregen straffen tot vijftien jaar cel voor aanklachten zoals “opstand als onderdeel van een groep”.
Volgens Hill is nieuw protest onvermijdelijk. “De beperkingen van de Marokkaanse democratie dwingen jonge mensen tot protest,” zei hij.
Op Discord blijven de discussies binnen GenZ 212 doorgaan. Het platform telt inmiddels meer dan 180.000 gebruikers. De huidige stilte betekent volgens Hecate geen acceptatie. “Het is afgedwongen rust door geweld. En afgedwongen rust houdt nooit stand.”
Foto: (shutterstock)