Een langverwacht, door de Verenigde Naties geleid onderzoek naar vermeend wangedrag van de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof (ICC) is afgerond en formeel overhandigd aan het bestuursorgaan van het hof. Daarmee wordt een belangrijke stap gezet in een proces dat al meer dan een jaar loopt.
In een verklaring die vrijdag werd uitgegeven, liet het voorzitterschap van de Vergadering van Staten die Partij zijn (Assembly of States Parties, ASP) weten dat het op 11 december het feitenrapport heeft ontvangen van het VN-bureau voor interne toezichtsdiensten (Office of Internal Oversight Services, OIOS). Het rapport is direct doorgestuurd naar een speciaal ingestelde panel van juridische experts, dat door het Bureau van de ASP is opgericht om het document te beoordelen.
Het ad-hocpanel van rechters zal niet-bindend advies uitbrengen aan de leiding van de ASP over de vraag of er sprake is van wangedrag, en of dit moet worden aangemerkt als ernstig of minder ernstig.
Volgens een intern ASP-document over de communicatiestrategie van het Bureau, ingezien door Middle East Eye, kan het Bureau besluiten Karim Khan te schorsen in afwachting van een definitieve uitkomst, mocht er sprake zijn van ernstig of minder ernstig wangedrag. Voor het daadwerkelijk ontslaan van de aanklager is een stemming nodig waarbij een absolute meerderheid van de 125 aangesloten staten instemt.
In de verklaring benadrukte het ASP-voorzitterschap dat het indienen van het onderzoeksrapport bij het panel strikt volgens de eerder vastgestelde procedure verloopt en geen enkele indicatie geeft over de inhoud of conclusies van het rapport.
De rechters zullen het rapport nu toetsen aan het juridisch kader van het Statuut van Rome, de procesregels van het hof en relevante administratieve voorschriften. Hun beoordeling zal naar verwachting ongeveer 30 dagen in beslag nemen, “afhankelijk van de complexiteit van de kwesties”, waarna zij verslag uitbrengen aan het Bureau.
Onzekerheid
Het onderzoek werpt al geruime tijd een schaduw over het leiderschap van het hof. Diplomaten en medewerkers maken zich zorgen dat de aanhoudende onzekerheid over de toekomst van de aanklager het vermogen van het ICC om zijn mandaat uit te voeren ondermijnt.
Na afronding van het werk van het panel zal het Bureau van de Vergadering zowel het oordeel van de experts als het OIOS-rapport in overweging nemen, in overeenstemming met het juridisch kader van het hof. Het ASP-voorzitterschap riep alle betrokken partijen op om de privacyrechten te respecteren en de integriteit van het lopende proces te waarborgen.
De aankondiging komt een week na afloop van de jaarlijkse conferentie van de ASP in Den Haag, die werd gehouden zonder de aanwezigheid van Karim Khan. Hij nam in mei vrijwillig verlof in afwachting van de uitkomst van het VN-onderzoek. Khan ontkent de beschuldigingen van seksueel wangedrag met klem. Zijn plaatsvervangende aanklagers nemen sindsdien zijn taken waar. Volgens een bron dicht bij hem is hij niet van plan af te treden.
De onzekerheid rond Khan heeft het hof in een soort bestuurlijke stilstand gebracht. Het kantoor van de aanklager was op dat moment betrokken bij onderzoeken naar ernstige misdrijven in onder meer Palestina, Oekraïne, Darfur (Soedan), Afghanistan, Libië, de Democratische Republiek Congo en de Filipijnen.
Experts en juristen van het ICC hebben kritiek geuit op het gebrek aan transparantie sinds de ASP besloot het onderzoek vorig jaar november uit te besteden. Met name het ontbreken van duidelijke mandaten voor het panel van rechters en het geïmproviseerde karakter van de procedure, zonder expliciete juridische basis in het statuut of de procesregels van het hof, leidde tot zorgen.
Tijdens de ASP-sessie van vorige week werd geprobeerd die zorgen deels weg te nemen. Er werd een resolutie aangenomen waarin wijzigingen zijn vastgelegd voor toekomstige onderzoeken naar wangedrag van gekozen functionarissen, met betere waarborgen voor zowel klagers als beschuldigden. Deze wijzigingen gelden echter alleen voor de toekomst, waardoor onduidelijk blijft of ze ook van toepassing zijn op het lopende onderzoek naar Khan.
De ICC-expert en academicus Sergey Vasiliev verwelkomde het afronden van de feitenonderzoekfase, maar wees erop dat de onzekerheid nog niet voorbij is. De termijn van 30 dagen noemde hij een globale inschatting, die mogelijk te optimistisch is gezien de complexiteit van de zaak.
“Dit is een ingebouwde veiligheidsmarge om onrealistische verwachtingen te voorkomen, maar ik denk wel dat het onderzoek binnen 30 dagen kan worden afgerond,” zei hij tegen Middle East Eye. “Het panel van juridische experts staat onder grote druk, gezien de lange duur van het OIOS-onderzoek. Ze zijn zich bewust van de frustratie onder staten en moeten direct voortvarend aan de slag.”
Foto: (shutterstock)