De banden van de VAE met China en de aanpak in Soedan en Jemen brengen de relatie met de VS volgens experts niet in gevaar
De Verenigde Arabische Emiraten lijken een ideale balans te hebben gevonden. Terwijl het land zich indekt tegen de Verenigde Staten, benut het tegelijk de goede relatie met Washington om massaal AI-chips in te slaan en invloed uit te oefenen in conflictgebieden van Jemen tot Soedan – vaak in strijd met andere Arabische partners van de VS.
De VAE werkt verder aan gevoelige projecten met China, de belangrijkste rivaal van de VS, maar volgens Amerikaanse en Arabische functionarissen ondervindt het land daar nauwelijks gevolgen van.
Zo onthulde Middle East Eye recent dat Amerikaanse inlichtingendiensten hebben vastgesteld dat leden van het Chinese Volksbevrijdingsleger (PLA) actief waren op een belangrijke militaire basis in Abu Dhabi. Na publicatie verklaarden een Amerikaanse functionaris en een ingewijde dat experts in de Amerikaanse ambassade in Abu Dhabi nog altijd argwanend zijn over Chinese activiteiten in Khalifa Port, waar China’s staatsbedrijf Cosco een terminal exploiteert en waar volgens inlichtingen de PLA actief zou zijn.
“De VAE heeft een paar stappen teruggezet, maar niet volledig afstand genomen van de samenwerking met China. Dat laat zien dat de Emirati geloven dat ze Amerikaanse druk kunnen weerstaan,” zegt Cinzia Bianco, Golfexpert bij de European Council on Foreign Relations.
Tijdens de regering-Biden waren sommige topfunctionarissen zo bezorgd over de toenemende onafhankelijkheid van de VAE dat zij pleitten voor een brede evaluatie van de bilaterale relatie. Die poging werd geleid door Barbara Leaf, de hoogste functionaris van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken voor het Midden-Oosten. Uiteindelijk verwaterde het rapport, aldus een voormalig topfunctionaris.
“Het werd uiteindelijk erg beknopt en keek vooral naar de rol van de VAE in Libië, maar vermeed alle echt gevoelige zaken over China,” zegt de voormalige functionaris anoniem.
Anna Jacobs van International Crisis Group vatte het als volgt samen: “De VAE kon zich inlaten met China maar zich toch beschermen tegen tegenreacties in Washington, op een manier die andere landen zich niet eens kunnen voorstellen.”
Te goed voor de NAVO-status en de F-35
Het contrast tussen de aanpak van de VAE en die van rivaliserende Golfstaten Qatar en Saudi-Arabië werd dit jaar extra duidelijk.
Toen Israël in september Hamas-onderhandelaars in Doha bombardeerde, zochten Qatarese functionarissen opnieuw toenadering tot Washington en probeerden zij spanningen te temperen, onder meer over de geavanceerde kennis die de VS hadden van de Israëlische aanval. Qatar, al een “major non-NATO ally”, breidde de militaire samenwerking met de VS uit en kreeg zelfs een presidentieel decreet van Trump dat het land bescherming belooft bij toekomstige aanvallen.
Niet veel later werd ook Saudi-Arabië door de VS tot major non-NATO ally benoemd. Belangrijker nog: Riyad sloot een defensieakkoord met Washington dat volgens huidige en voormalige Amerikaanse functionarissen de wapenverkoop aanzienlijk zal versnellen.
Met Qatar en Saudi-Arabië die nu dezelfde status hebben, ligt vrijwel de hele Arabische Golfzone onder een deken van nauwe militaire samenwerking met de VS. De uitzonderingen: het door oorlog verscheurde Jemen, Oman dat zich profileert als neutrale bemiddelaar, en de VAE.
“De VAE vindt zichzelf boven dat soort labels,” zegt een westerse diplomaat in de Golf. “Ze doen niet mee aan dat spel.”
Hoewel de VAE, Saudi-Arabië en Qatar allemaal Amerikaanse militaire bases huisvesten, stelt Abu Dhabi al jaren de strengste voorwaarden aan het gebruik ervan, aldus een voormalig Amerikaanse functionaris.
De VAE volgt bovendien een eigen koers in de vergelijking tussen de mislukte aanschaf van F-35-gevechtsvliegtuigen en die van Saudi-Arabië. Riyad kreeg onlangs groen licht van Trump voor de aankoop van de F-35, zonder dat het land normalisatie met Israël hoefde toe te zeggen.
De VAE had in 2020 juist normalisatie met Israël beloofd in ruil voor de F-35, maar de deal liep stuk door Amerikaanse zorgen over de militaire samenwerking tussen Abu Dhabi en China. Vorig jaar verklaarde de VAE zelfs niet langer geïnteresseerd te zijn, mede vanwege de beperkingen die de VS aan de verkoop wilden verbinden.
Volgens Jacobs is de VAE “van alle Golfstaten het meest serieus over strategische spreiding. Saudi-Arabië en Qatar investeren langdurig in de relatie met de VS, terwijl de VAE meer spreidt – en dat lijkt Washington nauwelijks te storen.”
Alleen opereren
Op andere dossiers staat de regering-Trump dichter bij Qatar, Turkije en Saudi-Arabië. Zo eerde Trump de rol van de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman en de Turkse president Erdogan bij het overtuigen van hem om sancties tegen Syrië op te heffen en de nieuwe president Ahmed al-Sharaa in het Amerikaanse kamp te trekken. De VAE blijft juist sceptisch over Sharaa’s islamistische achtergrond.
Waar Washington na de Arabische Lente nog vaak sprak over twee regionale blokken – het Saudisch-Emiratische kamp tegen revolutionaire bewegingen en het Turks-Qatarese blok dat juist ruimte zocht in de nasleep van protesten – zijn die lijnen inmiddels vervaagd.
Deze week begon een door de VAE gesteunde separatistische groepering in Zuid-Jemen een offensief tegen strijdkrachten die door Saudi-Arabië worden gesteund, en dat uitgerekend in Hadramaut, een grondstofrijke provincie die Riyad als zijn invloedssfeer en toegangspoort tot de Indische Oceaan beschouwt.
In Soedan – het andere grote regionale proxyconflict – onthulde MEE dat de Saoedische kroonprins in Washington zou lobbyen tegen de VAE, een zeldzaam hard signaal dat veel Golfanalisten verraste. Saudi-Arabië, Turkije en Qatar steunen daar het reguliere leger (SAF), terwijl de VAE de Rapid Support Forces (RSF) blijft ondersteunen via toevoerlijnen door Libië, Tsjaad en steeds vaker de haven van Bosaso in Puntland, Somalië. Abu Dhabi ontkent dat stellig.
De behendigheid van de VAE, zeggen diplomaten en analisten, komt voort uit sluwe diplomatie en diepe zakken. Al bijna twintig jaar strooit de VAE-ambassadeur in Washington, Yousef al-Otaiba, met fondsen voor denktanks en partijen, terwijl hij innige relaties onderhoudt met invloedrijke figuren in de Amerikaanse hoofdstad.
Qatar en Saudi-Arabië spelen een vergelijkbaar spel, maar de VAE’s warme relatie met Israël maakt het land bijzonder populair bij politici en Amerikaanse functionarissen aan beide kanten van het politieke spectrum.
“De VAE krijgt meer speelruimte dan Saudi-Arabië en Qatar omdat het Israël’s lieveling is,” aldus een Amerikaanse functionaris.
foto: (shutterstock)