Nazhat Shameem Khan, plaatsvervangend aanklager van het Internationaal Strafhof (ICC), heeft vorige maand van de Trump-regering een visum gekregen om de VN-Veiligheidsraad in New York toe te spreken over de situatie in Libië. Dit terwijl zij sinds augustus onder Amerikaanse sancties valt. Dat bevestigde het Bureau van de Aanklager dinsdag aan Middle East Eye.
Shameem Khan, afkomstig uit Fiji, en haar collega Mame Mandiaye Niang uit Senegal werden in augustus gesanctioneerd toen zij tijdelijk de taken van hoofdaanklager Karim Khan overnamen. Karim Khan is sinds mei met verlof in afwachting van de uitkomst van een VN-onderzoek naar beschuldigingen van seksueel wangedrag, die hij zelf krachtig ontkent.
Ondanks de sancties werd Shameem Khan een speciaal visum verleend om op 25 november de Veiligheidsraad te briefen over “de situatie in Libië” bij de VN in New York. Een vergelijkbare uitzondering werd in 2019 gemaakt voor toenmalig ICC-hoofdaanklager Fatou Bensouda, die eveneens gesanctioneerd was maar toch naar New York mocht reizen om de Veiligheidsraad toe te spreken — onder strikte voorwaarden dat zij de stad niet mocht verlaten.
Toenemende druk vanuit de VS
De onthulling van de visumverlening komt op een moment dat het ICC onder ongekende druk staat vanuit de Verenigde Staten. Er heerst brede speculatie dat de regering-Trump mogelijk het strafhof zelf wil sanctioneren, wat zijn functioneren ernstig zou kunnen bedreigen.
Washington beschuldigt het ICC van “illegitieme acties” tegen de VS en Israël. In februari legde de VS financiële sancties en reisbeperkingen op aan hoofdaanklager Karim Khan vanwege zijn inzet voor arrestatiebevelen tegen Israëlische leiders wegens oorlogsmisdrijven. Op 20 augustus werden vervolgens ook de twee plaatsvervangende aanklagers en twee ICC-rechters gesanctioneerd, omdat zij volgens de VS betrokken waren bij pogingen om Amerikaanse en Israëlische functionarissen te vervolgen.
Kort daarvoor had Middle East Eye gemeld dat nieuwe aanvragen voor arrestatiebevelen tegen de Israëlische ministers Itamar Ben Gvir en Bezalel Smotrich — op verdenking van apartheid — al waren voorbereid, maar nog niet waren ingediend vanwege de dreiging met sancties.
De Amerikaanse sancties hebben de tegoeden van ICC-functionarissen bevroren, hen grotendeels afgesneden van het internationale financiële systeem en hun reisvrijheid sterk beperkt. Trumps uitvoeringsbevel bepaalt dat gesanctioneerde personen de VS niet mogen binnenkomen, “behalve wanneer de minister van Buitenlandse Zaken bepaalt dat dit niet in strijd is met de belangen van de Verenigde Staten”.
Briefing over Libië en reactie op de sancties
In haar toespraak op 25 november stelde Shameem Khan dat er “nieuwe vooruitgang richting gerechtigheid in Libië” zichtbaar is. Ze verwees daarbij onder meer naar de arrestatie van Khaled Mohamed Ali El Hishri, een Libische functionaris die wordt verdacht van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Hij werd maandag overgedragen aan het Strafhof in Den Haag.
Tijdens een bijeenkomst maandag in Den Haag, georganiseerd tijdens de jaarlijkse vergadering van de Assembly of State Parties (ASP), noemde Shameem Khan de sancties “betreurenswaardig”. Ze erkende dat deze “een kleine impact hebben op onze families”, maar benadrukte dat het werk doorgaat — ook het onderzoek naar Palestina.
Ze kondigde aan dat het hof “maatregelen heeft getroffen om zich tegen de sancties te beschermen”, zonder details prijs te geven. Daarnaast werkt het ICC aan alternatieven voor zijn huidige Amerikaanse cloudprovider Microsoft, om meer “technologische soevereiniteit” te verkrijgen.
Crisis overschaduwt jaarlijkse ICC-vergadering
De spanningen met de VS drukken een zware stempel op de jaarlijkse bijeenkomst van de 125 ICC-lidstaten. ICC-president Tomoko Akane wees erop dat “negen gekozen functionarissen, waaronder zes rechters, door de VS zijn gesanctioneerd naast terroristen en drugshandelaren”. Volgens Akane worden hierdoor ook hun gezinslevens en financiële transacties, zelfs binnen EU-landen, verstoord.
Deputy prosecutor Niang waarschuwde dat de sancties niet alleen het werk van het hof schaden, maar ook de slachtoffers. “Als degenen die gerechtigheid nastreven doelwit worden, komen slachtoffers zelf in gevaar,” zei hij. De druk — “persoonlijk of institutioneel” — zou hun toewijding aan de missie van het hof alleen maar hebben versterkt.
foto: (shutterstock)