De Europese Commissie heeft woensdag een voorstel gepresenteerd om de vrije handel met Israël op te schorten en sancties in te voeren tegen twee Israëlische ministers. Als het voorstel wordt aangenomen, zou dit de eerste keer zijn dat de EU sancties oplegt aan haar grootste handelspartner.
“De gruwelijke gebeurtenissen die zich dagelijks in Gaza afspelen, moeten stoppen,” verklaarde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen na de presentatie. Ze riep op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren, onbeperkte toegang voor humanitaire hulp en de vrijlating van alle gijzelaars die door Hamas worden vastgehouden.
Het voorstel volgt een dag na de Israëlische grondoffensieven in Gaza-Stad en de publicatie van een groot VN-onderzoek waarin Israël schuldig werd bevonden aan genocide.
Economische gevolgen
De Commissie stelt voor de handelsgerelateerde pijler van de EU-Israël Associatieovereenkomst, die al decennia de politieke en diplomatieke relaties regelt, op te schorten. Dit zou betekenen dat er in plaats van vrijhandel voor 230 miljoen euro aan invoerheffingen komt te gelden op 37 procent van de jaarlijkse import uit Israël.
In 2024 bedroeg de totale handel tussen de EU en Israël een record van 42,6 miljard euro, waarvan 37 procent met voorkeursbehandeling. “Deze stap zal zeker een hoge prijs hebben voor Israël,” zei EU-buitenlandchef Kaja Kallas.
Daarnaast bevriest de Commissie vrijwel alle bilaterale steun aan Israël, behalve steun aan het maatschappelijk middenveld en herdenkingsinstituut Yad Vashem. Hierdoor komen miljoenen euro’s aan geplande financiering en samenwerkingsprojecten stil te liggen.
Politieke verdeeldheid binnen de EU
Om het voorstel door te voeren, is een gekwalificeerde meerderheid nodig van de 27 lidstaten: minimaal 55 procent van de landen, die samen 65 procent van de EU-bevolking vertegenwoordigen. Zonder steun van Italië of Duitsland, die samen 32 procent van de bevolking uitmaken, is dat niet haalbaar. Beide landen hebben tot nu toe geen sancties tegen Israël gesteund.
“Hun positie is moreel en juridisch onhoudbaar, en heeft de EU feitelijk verlamd,” zei Claudio Francavilla van Human Rights Watch.
Reactie Israël
De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Gideon Saar noemde de voorstellen “moreel en politiek verdraaid”. Hij waarschuwde dat maatregelen tegen Israël ook Europa zelf zouden schaden en kondigde mogelijke tegenreacties aan.
Kans op sancties
Het voorstel omvat ook gerichte sancties tegen Israëlische ministers Itamar Ben Gvir en Bezalel Smotrich, naast tien Hamas-leden. Maar dergelijke sancties vereisen unanimiteit van alle lidstaten, wat onwaarschijnlijk wordt geacht omdat Hongarije en Tsjechië hier fel tegen zijn.
Ondertussen nemen sommige EU-landen zelf stappen. Spanje kondigde eerder deze maand negen maatregelen aan, waaronder een volledig wapenembargo en een inreisverbod voor Israëlische ministers. Slovenië en Duitsland hebben afzonderlijk wapenexporten naar Israël stopgezet, terwijl Zweden en Nederland pleiten voor opschorting van het handelsakkoord.
Foto: (shutterstock)