Voor het eerst in een generatie zagen Arabische leiders hoe Israël zich hield in een conventionele oorlog – en hun onderhandelingsmacht is gegroeid
De Golfstaten zien twee verliezers in het conflict tussen Israël en Iran, zeggen analisten en Arabische functionarissen tegen Middle East Eye.
Zelf bleven ze grotendeels ongedeerd, en nu bevinden de leiders van de energie-rijke Golf zich in een positie waarin ze hun relatieve voordeel kunnen benutten tegenover zowel Israël als Iran.
Voor landen als Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten was het een opvallende wending: nog geen jaren geleden verdedigden ze zich tegen drones en raketten van Iraanse bondgenoten zoals de Houthi’s in Jemen. Nu zagen ze hoe Israël zwakke plekken in de Iraanse luchtverdediging blootlegde, Iraanse generaals uitschakelde en wapenfabrieken vernietigde. De oorlog eindigde met Amerikaanse bombardementen op de nucleaire installaties van Iran in Fordow, Natanz en Isfahan.
Beeld van Israël’s onkwetsbaarheid is gekanteld
Voor het eerst in decennia kregen Arabische leiders een beeld van hoe Israël het zou doen tegen een conventioneel leger.
“Israëliërs toonden moed en standvastigheid. Maar het thuisfront kon niet langer dan twee weken raketten verdragen,” zei een Arabische functionaris.
Uit gesprekken met drie Arabische hoofdsteden blijkt dat men daar inschat dat Israël als eerste aandrong op een staakt-het-vuren, nadat het zijn lijst met doelen had afgewerkt en Iran duidelijk niet op instorten stond.
Bader al-Saif, hoogleraar aan de Universiteit van Koeweit, zegt dat het imago van een ‘onoverwinnelijk Israël met perfecte luchtverdediging’ gebroken is.
Dit beeld van Israëlische kwetsbaarheid vergroot de invloed van Arabische staten, waaronder landen die in 2020 via de Abraham-akkoorden banden met Israël normaliseerden.
Ook tegenover Iran zouden Golfleiders meer bewegingsruimte krijgen, aldus functionarissen. Saoedi-Arabië’s minister van Defensie bezocht in april Teheran. Ondanks de Amerikaanse bewering dat Iran’s nucleaire programma “vernietigd” is, zegt Iran zelf dat het slechts zwaar beschadigd is. De Golfstaten blijven voorstander van hervatte onderhandelingen over het nucleaire dossier.
Grote diplomatieke rol Golfstaten
De VS en Israël benadrukken de vernietiging van Iraanse doelen, maar achter de schermen speelden de Golfstaten een cruciale diplomatieke rol.
Toen Iran terugsloeg op de Amerikaanse basis in Qatar, was die aanval ruim van tevoren gecoördineerd.
Ayham Kamel van adviesbureau Edelman stelt: “De Golfleiders hebben hun diplomatieke rol versterkt en grote aanvallen op hun grondgebied weten te voorkomen. Ze wisten cruciale spelers als Iran, Turkije en Israël in balans te houden.”
Geen haast om Israël te helpen
Jarenlang probeerde de VS een anti-Iraanse alliantie te smeden met Israël en de Golf. Maar toen Israël en Iran direct slaags raakten, riepen deze Arabische bondgenoten Trump juist op om het conflict te stoppen.
Patrick Theros, voormalig VS-ambassadeur in Qatar, zegt: “Op dit moment is er, zelfs onder de elites in Saoedi-Arabië, meer sympathie voor Iran dan we in lange tijd gezien hebben.”
Die houding contrasteert sterk met 2018, toen kroonprins Mohammed bin Salman Iran nog met Hitler vergeleek. Maar door zware aanvallen op Saoedische olie-installaties en de weifelende Amerikaanse reactie in 2019, begon Riyad aan een koerswijziging.
In 2023 bracht China Saoedi-Arabië en Iran weer aan tafel. Tijdens de oorlog bleef de Straat van Hormuz open, stegen Iraanse olie-exporten en bleef Saoedisch oliegebied onaangeroerd.
“De Golf is niet meer waar het in 2019 stond,” aldus Al-Saif. “We voelen ons bevestigd dat we niet mee zijn gegaan in de oorlog.”
Gaza en normalisatie: prijs gaat omhoog
De focus van de Golf ligt nu op economische diversificatie. Saoedi-Arabië en de VAE willen minder afhankelijk zijn van olie, richten zich op AI, luxe-toerisme en infrastructuurontwikkeling.
Een belangrijk maar vaak vergeten detail, zegt Theros, is dat Saoedi-Arabië intern veel minder sektarische retoriek duldt dan vroeger. “Sinds Mohammed bin Salman het Wahhabisme heeft teruggedrongen, hoor je nauwelijks nog anti-sjiitische preken. Dat maakt het voor Israël moeilijker om Saoedi-Arabië mee te krijgen.”
Intussen is de publieke opinie in de Golf fel tegen Israël vanwege de oorlog in Gaza, waar meer dan 56.000 Palestijnen zijn omgekomen. Volgens een peiling van het Washington Institute is 96% van de Saoedi’s tegen normalisatie met Israël.
Trump wil nu zijn fragiele staakt-het-vuren tussen Israël en Iran uitbreiden naar Gaza. Maar Saoedi-Arabië heeft hem bij zijn bezoek in mei duidelijk gemaakt dat normalisatie met Israël pas bespreekbaar wordt als Israël onomkeerbare stappen zet richting een Palestijnse staat.
Een Arabische diplomaat zei: “Na deze oorlog is de prijs die Saoedi-Arabië zal eisen alleen maar gestegen. Ze weten precies waar het Arabische volk staat, en willen iets serieus zien.”
Foto: (shutterstock)