De Knesset heeft in juli een basiswet aangenomen die het rechterlijk toezicht beperkt, waardoor het Hooggerechtshof niet langer de mogelijkheid heeft om wetten terzijde te schuiven.
Alle 15 rechters van het Hooggerechtshof van Israël zullen dinsdag een petitie horen die tot doel heeft een controversiële wet ongedaan te maken die hun macht beperkt om wetgeving die door de regering is aangenomen, terzijde te schuiven.
De ongekende hoorzitting over de basiswet die in juli door de Knesset werd aangenomen, kan leiden tot een constitutionele crisis waarbij de rechterlijke macht tegenover de uitvoerende macht komt te staan, onder leiding van premier Benjamin Netanyahu.
In de zomer nam zijn extreem-rechtse coalitie wetgeving aan die de “redelijkheidstandaard” introk – een instrument dat door rechters van het Hooggerechtshof wordt gebruikt om excessen van de overheid te voorkomen.
De norm was een wettelijk mechanisme dat was ontworpen om onredelijke overheidsbeslissingen en benoemingen te controleren.
Aangezien Israël alleen basiswetten heeft in plaats van een geschreven grondwet, was de “redelijkheidnorm” het meest effectieve middel om de macht van de uitvoerende macht in evenwicht te houden.
Het belangrijkste bezwaar van de protesten die Israël het grootste deel van het jaar in hun greep hebben gehouden, is de annulering van het wettelijke mechanisme dat Netanyahu in staat stelt om zijn autoritaire bestuursstijl te verankeren en elke vorm van toezicht te vermijden.
Voorstanders van de Basiswet beweren dat een niet-gekozen orgaan dat beslissingen van verkozen politici herroept, de democratie ondermijnt.
De Israëlische minister van Justitie Yariv Levin noemde de hoorzitting dinsdag een “fatale klap” voor de heerschappij van het Israëlische volk.
De hoorzitting, die kan uitmonden in maandenlange beraadslagingen, zou kunnen leiden tot het eerste incident in de Israëlische geschiedenis waarbij het Hooggerechtshof een basiswet heeft vernietigd.
Met Netanyahu die belooft om een dergelijke uitspraak te negeren, wordt het vooruitzicht van een constitutionele crisis een reële mogelijkheid, aangezien twee afzonderlijke takken van de regering, de rechterlijke macht en de uitvoerende macht, strijden over wie de uiteindelijke autoriteit heeft.
Protestbeweging
De protesten tegen de Basiswet zijn al maanden aan de gang en de hoorzitting op televisie op dinsdag wordt een van de belangrijkste politieke gebeurtenissen in Israël van de afgelopen jaren.
Tienduizenden mensen hebben deelgenomen aan demonstraties tegen de basiswet sinds deze in januari werd ingediend.
Deze demonstraties gingen door tot lang nadat het wetsvoorstel in juli was aangenomen, zonder dat er sindsdien een teken was dat de oppositie zou verslappen.
De verontwaardiging blijft niet beperkt tot de straat en heeft scheuren veroorzaakt binnen het leger, dat lang werd beschouwd als een van de meest vereerde instellingen in Israël, en onder voormalige functionarissen, waaronder voormalige hoge Mossad-officieren.
In juli zei voormalig Mossad-chef Tamir Pardo, terwijl hij nadacht over het wetsvoorstel, dat Israël in de “greep” was gekomen van extremisten die veel erger waren dan de Ku Klux Klan.
In april lekte de Amerikaanse inlichtingendienst uit dat de Mossad mensen aanmoedigde om deel te nemen aan de protesten tegen het wetsvoorstel.
Binnen het leger hebben sommige reservisten geweigerd om te trainen als reactie op de wet.